İzlanda halkı, Kuzey Atlantik’in stratejik konumundaki adada yarın Avrupa Birliği (AB) üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılıp başlatılmaması kararını vermek üzere sandık başına gidiyor. Yaklaşık 400 bin nüfuslu ülke, 2013 yılında askıya alınan üyelik sürecinin geleceğini belirleyecek. Referandum, İzlanda’nın ekonomik ve jeopolitik geleceği açısından kritik öneme sahip.
İzlanda, AB üyeliği için 2009’da başvurmuştu. Müzakereler, 2013’te AB karşıtı bir hükümetin göreve gelmesiyle durdurulmuştu. 2024 seçimleri sonrası kurulan Sosyal Demokrat İttifakı liderliğindeki koalisyon, bu konuda referandum kararı aldı.
Referandumdan “evet” çıkması durumunda müzakereler yeniden başlayacak. Sürecin tamamlanmasının ardından tam üyelik için yeni bir referandum daha yapılacak. Bu durum, ülkedeki ekonomik ve egemenlik tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
AB üyeliği tartışmalarının merkezinde balıkçılık sektörü yer alıyor. Bu sektör, İzlanda için yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda ulusal kimlik ve egemenlik açısından da büyük önem taşıyor. AB’nin Ortak Balıkçılık Politikası’na dahil olmanın ülkenin balıkçılık üzerindeki karar alma yetkisini nasıl etkileyeceği endişesi öne çıkıyor.
Araştırmacı Tobias Etzold, referandum sonucunu etkileyecek en önemli faktörler arasında balıkçılık sektörü üzerindeki kontrolün kaybedilmesi korkusuyla bağımsızlık ve egemenlik konularının geldiğini belirtti. Etzold, halkın müzakerelerin ne getireceğini görmek isteyebileceğini ve bu nedenle “evet” oyu kullanılabileceğini ifade etti.
İzlanda’nın stratejik GIUK Boşluğu’ndaki konumu, referandumun jeopolitik boyutunu güçlendiriyor. İkinci bir etken olarak güvenlik konusu öne çıkıyor. ABD’den gelen askeri desteğin azalması ve NATO’nun potansiyel zayıflaması durumunda bir “dışlanma korkusu” yaşanabileceği belirtiliyor.
Etzold, ordusu olmayan bir NATO üyesi olan İzlanda’nın AB üyeliği durumunda dahi güvenlik konusunda NATO ve ABD’ye güvenmeye devam edeceğini vurguladı. Ancak, değişen güvenlik ortamının daha fazla İzlandalıyı AB üyeliğinin avantajları konusunda ikna etmeye başladığını ekledi.
ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’a yönelik söylemleri, İzlanda’nın güvenlik politikasını etkiliyor. Grönland üzerinden olası bir ABD-Danimarka gerilimi, Kuzey Atlantik güvenliğini doğrudan etkileyebilir. Bu durum, İzlanda’nın kendi güvenlik pozisyonunu yeniden değerlendirme ihtiyacı doğurabilir.
AB Komisyonunun Genişlemeden Sorumlu Üyesi Marta Kos, İzlanda’nın gelecek 1-2 yıl içinde AB üyesi olmaya hazır olabileceğini açıkladı. Kos, referandumdan “evet” çıkması halinde müzakerelerin en kısa sürede başlayabileceğini belirtti.
İzlanda, Avrupa Ekonomik Alanı (AEA), Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) ve Schengen Bölgesi’nin bir parçasıdır. Ülkenin daimi ordusu bulunmuyor; güvenliği NATO üyeliği ve ABD ile yapılan savunma anlaşmasına dayanıyor. AB üyeliğini savunanlar, ekonomik istikrar ve karar alma süreçlerine daha fazla katılımı öne çıkarıyor.
Üyeliğe karşı çıkanlar, mevcut düzenlemelerle Avrupa pazarına erişilebildiğini ve tam üyeliğin egemenlik kayıplarını karşılamayacağını düşünüyor. İzlanda medyasındaki anketler, AB üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılmasına destek verenlerin yüzde 51,3, karşı çıkanların ise yüzde 48,7 olduğunu gösteriyor. Bu oranlar, yarınki referandumda “başa baş” bir sonucun beklendiğini ortaya koyuyor.
